Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 27 Agostu 2026 (RAFA) — Ministériu Petróleu no Rekursu Minerais (MPRM) propoin pedidu orsamentu adisionál ho montante millaun 345,6 USD ba implementasaun programa prioridade iha tinan 2027.
Proposta orsamentu ne’e aprezenta hosi Ministru Petróleu no Rekursu Minerais, Francisco da Costa Monteiro, iha diskusaun kona-bá Finalidade Komisaun Revizaun Orsamentu (KRO) no Planu Prioridade Governu (PPG14), ne’ebé konsidera prioridade espesífika ba MPRM.
Tuir dokumentu planeamentu orsamentu ne’ebé aprezenta, katak husi total pedidu adisionál millaun 345,6 USD, purvolta 64,3%, (millaun 222 USD) aloka ba pakote Timor-Gap, enkuantu 35,7% (millaun123,6 USD) aloka ba pakote non-Timor-Gap.
Aleinde komponente sira-ne’e, proposta mós inklui dezenvolvimentu infraestrutura gás iha Natarbora.
Tuir dokumentu submisaun orsamentu 2027, komponente infraestrutura gás downstream iha Natarbora iha valór millaun 81,46 USD ka 23,6% husi total pedidu.
Proposta ne’e inklui planta Gás Natural Liquefeitu (LNG), fasilidade refrijerasaun, infraestrutura petroquímika no marítima, estrada, bee no infraestrutura apoiu seluk atu dezenvolve Natarbora hanesan hub industrial.
Dokumentu ne’e mós hatudu katak valór total kontratu ba komponente sira-ne’e atinji millaun 118,75 USD. Maibé, detallu kona-bá ezekusaun orsamentu no montante ne’ebé sei uza iha tinan sira tuirmai seidauk klaru hotu iha dokumentu ne’ebé aprezenta.
Dezenvolvimentu infraestrutura Natarbora integra iha Planu Tasi Mane, ne’ebé visa dezenvolve infraestrutura indústria petróleu no gás iha área costa-sul Timor-Leste.
Governu konsidera dezenvolvimentu infraestrutura indústria gás nu’udar parte importante atu aumenta valor ekonómiku husi rekursu naturál, kria oportunidade servisu no dezenvolve indústria iha rai-laran.
Aleinde ne’e, dezenvolvimentu Natarbora mós liga ho planu atu lori gás husi Greater Sunrise ba Timor-Leste no prosesá iha territóriu nasionál.
Dokumentu submisaun orsamentu 2027 hatudu katak desizaun orsamentál iha 2027 bele kria kompromisu finanseiru ba períodu 2028 to’o 2031.
Iha tabela ho títulu “Desizaun ohin-loron bele kria obrigasaun 2028–2031”, dokumentu lista komponente oioin, inklui KTJ, Chuditch-2, Greater Sunrise Pre-FEED no dezenvolvimentu, Downstream (Natarbora), Tasi Mane, Minerais (MRT), ANP, ANM no IGTL.
Entre komponente ho montante boot liu, Downstream (Natarbora) hatudu millaun 81,463 USD ba 2027, tuir mai Minerais (MRT) ho millaun 29,994 USD.
Dokumentu mós hatudu estimasaun ba tinan sira tuirmai, ho balun sei presiza determinasaun tan, ne’ebé marka ho “TBC”.
Montante millaun 345,595 USD ne’ebé lista iha tabela marka hanesan “Pedidu 2027 Deklaradu”. Dokumentu mós hatudu katak balun husi valor sira sei presiza prosesu rekonsiliasaun no klarifikasaun.
Ministru Petróleu no Rekursu Minerais, Francisco da Costa Monteiro, hateten ba jornalista sira katak proposta adisionál ne’e sei iha prosesu revizaun polítika no análize antes lori ba Konsellu Ministrus no, ikusmai ba Parlamentu Nasionál atu hetan aprovasaun final.
Ministru Francisco Monteiro hateten katak, durante aprezentasaun proposta orsamentu, iha ona oportunidade atu fó klarifikasaun kona-bá pedidu adisionál. Maibé, iha rekomendasaun balu hosi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ne’ebé sei presiza avalia tan.
Tuir ministru, pedidu adisionál millaun 345,6 USD mosu iha kontestu Timor-Leste enfrenta dezafiu kona-bá sustentabilidade Fundu Petróleu. Tanba ne’e, Governu presiza intensifika esforsu iha setór sira ne’ebé bele garante retornu ba kofre Estadu.
“Ho investimentu ida ne’ebé relativamente boot iha setor ida-ne’e, ami haree katak bele permite Timor-Leste hetan rendimentu barak liu iha futuru, kria atividade ekonómika boot liu no kampu servisu ba povu,” hateten Ministru Francisco da Costa Monteiro.
Nia mós refere ba projetu sira iha setór petróleu no gás, inklui Planu Tasi Mane, planta LNG ne’ebé liga ho Greater Sunrise, no dezenvolvimentu Chuditch iha fase oin mai.
Francisco Monteiro hateten katak preparasaun ba investimentu balu komesa ona, inklui atividade ne’ebé Timor-GAP no parseiru sira hala’o, maibé sei hein desizaun final iha fulan sira oin mai.
Proposta MPRM ne’e mai iha tempu Governu Timor-Leste halo preparasaun ba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027, ho metodolojia foun ne’ebé fó énfaze ba planeamentu plurianual, prioridade polítika no avaliasaun kustu ba proposta programa.
Jornalista: Remigia Locatelli
Written by: RafaFM
6 USD iha OJE 2027 MPRM Propoin Adisionál Millaun 345
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt