Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Sientista Howard hasai foto ho estudante UCT sira hafoin hato'o nia palestra kona-bá "Agriculture resilience Agroforestri and Food Security" iha ámbitu simeira siénsia no dezenvolvimentu SCI-Tech Expo 2026 iha Salaun UCT, Díli, Tersa 25 Agostu 2026.
Díli, 25 Agostu 2026 (RAFA) –Estudante no profesór sira aprende esperiénsia husi prezensa laureadu nobel ba paz no siientista sira husi área oioin iha simeira siénsia no dezenvolvimentu SCI-Tech Expo sai fonte inspirasaun.
Iha sesaun semináriu ne’ebé ko’alia kona-ba “Agriculture resilience Agroforestri and Food Security” Estudante Universidade Katólika Timorense (UCT), Tersa-ne’e, Belarmino de Araújo, hateten Estadu lori sientista planta internasionál Howard-Yana Shapiro, mai ne’e importante tebes ba estudante sira, tanba bele fahe esperiénsia no lisaun moris husi laureadu no ema importante sira ne’ebé iha kontribuisaun ba mudansa iha mundu.
“Ho sira-nia prezensa iha Timor-Leste, fó hanoin ba ita hotu, estudante no profesór sira, kona-bá lisaun importante ba moris ne’ebé ita bele lori husi sira-nia esperiénsia atu kontribui ba dezenvolvimentu ita-nia nasaun,” Belarmino dehan iha salaun UCT, Díli.
Reprezentante estudante UCT subliña katak agrikultura sai fonte importante ba Timor-Leste, tanba ne’e presiza servisu hamutuk entre universidade, instituisaun Governu, Ministériu no parseiru dezenvolvimentu sira.
Nia esplika, peskiza no utilizasaun dadus ne’ebé disponivel importante tebes atu produz informasaun ne’ebé bele ajuda parte relevante sira, inklui komunidade akademika, Ministériu no parseiru dezenvolvimentu, iha formulasaun politika no programa agrikultura.
Nia espera katak liuhosi kolaborasaun no partilla koñesimentu, parte relevante sira bele hamutuk dezenvolve sistema agrikultura iha Timor-Leste, ho objetivu atu aumenta produtividade no hadi’a moris komunidade.
Fatin hanesan, Estudante Madalena Fernandes relata kona-bá semináriu ne’e importante tebes liuliu ko’alia liu kona-bá seguransa alimentar, entaun seguransa alimentar no dezenvolvimentu agrikultura tenke sai atensaun importante ba dezenvolvimentu Timor-Leste.
Nia subliña katak Timor-Leste presiza dezenvolve sistema ida ne’ebé bele garante ai-han produzidu iha rai laran nune’e vendedor sira mós fa’an hahán iha kondisaun seguru no saudável.
Tanba, merkadu balu iha Timor-Leste seidauk iha fatin apropriadu atu faan ai-han ho saudável tanba faan ai-han kahor malu de’it iha merkadu, no ida-ne’e mós bele afeta ba konsumidór sira-nia saúde.
Nia hatutan, governu Timor-Leste presiza dezenvolve agrikultura no kria fatin ne’ebé apropriadu atu rai ai-han nune’e produtu ne’ebé vendedor sira faan iha merkadu bele mantein seguru no saudável.
“Ita haree merkadu balun ne’e faan animal kahor malu ho modo tahan sira-ne’e. Entaun ida-ne’e mós afeta ba ita-nia saúde,” Madalena hateten.
Nia mós husu ba governu oinsá bele dezenvolve produsaun Agrikultura ho objetivu atu aumenta produsaun no bele hetan oportunidade ba esportasaun produtu Timor-Leste ba merkadu internasionál.
Tuir nia, agrikultura tradisionál presiza transforma ba sistema agrikultura modernu, lliuhosi teknolojia, inovasaun no infraestrutura apropriada, atu aumenta produtividade no hadi’a moris agrikultór sira.
Estudante ne’e fiar katak dezenvolvimentu agrikultura ne’ebé forte bele kontribui ba seguransa alimentar, kriasaun kampu servisu no kresimentu ekonomia nasional.
Jornalista: Cesarina de Carvalho
Written by: RafaFM
Prezensa Laureadu Nobel Ba Paz Sira iha Timor-Leste Sai Fonte Inspirasaun
todayNovember 20, 2026 14 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt