Noticias

Aniversáriu FALINTIL Bá Dala-51, Falur Rate Laek Apela Hametin Kompromisu Rekonsiliasaun

todayAugust 20, 2026 46 1

Background
share close

Quelicai, 20 Agostu 2026 (RAFA) – Xefe Estadu-Maior Jenerál (CEMGFA), FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek” apela ba Timoroan hotu hametin kompromisu rekonsiliasaun hodi hatudu ezemplu ba jerasaun foun atu banati no kontinua luta ba dezenvolvimentu nasionál iha país ne’e.

Xefe Estadu-Maior Jenerál (CEMGFA), FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek”.

Tenente Jenerál Falur Rate Laek hato’o deklarasaun ne’e iha Komemorasaun Loron FALINTIL ba dala-51 iha Matebian, Postu Administrativu Quelicai, Munisípiu Baucau,  Kinta-ne’e, hodi relembra momentu importante sira istória no sakrifísiu kombatente FALINTIL sira durante luta rezisténsia ba independénsia Timor-Leste.

Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek”, iha nia diskursu apela ba ema hotu atu hadame malu, hametin unidade nasionál no hatudu ezemplu diak ba jerasaun foun.

Luta FALINTIL durante tinan barak nia objetivu mak atu liberta povu Timor-Leste no garante futuru diak ba jerasaun sira tuirmai. Tanba ne’e, depois Timor-Leste hetan independénsia, ema hotu iha responsabilidade atu tau dame no unidade iha fatin primeiru.

“Kompromisu ita-nian iha ne’e, iha Matebian, la’ós atu hamoris fila fali trajédia, maibé aprende atu hadame malu ho ita-nia erói sira ne’ebé isin no ruin naklekar iha ne’e. Ema moris sira mós tenke hadame malu, atu nune’e ita bele husik hela ba jerasaun sira tuirmai legadu dame nian, la’ós divizaun,” Tenente Jenerál Falur Rate Laek hateten.

Xefe Estadu-Maior ne’e subliña katak Estadu ida ne’ebé dignu mak Estadu ne’ebé respeita no dignifika nia erói sira, sira ne’ebé moris ka sira ne’ebé mate ona, no la humilla sira iha espasu públiku. No Ida-ne’e mak aktu konkretu rekonsiliasaun nian, konsiénsia nian, moralidade nian no unidade nasionál nian.

Falur mós hateten katak hasae bandeira iha fatin haat iha área Matebian iha signifikadu boot, tanba reprezenta onra ba vítima sira hotu ne’ebé mai buka refújiu iha área ne’e durante konflitu no rezisténsia.

“Iha momentu ida-ne’e, ita fó omenajen ba família no reprezentante vítima sira-nian, ne’ebé prezente no ausente iha-ne’e; ba sira hotu ne’ebé sira-nia isin deskansa iha foho ne’e no iha ninia arredores: ferik-katuas, labarik no sira hotu ne’ebé lakon iha ne’e,” tenik nia.

Tenente Jenerál mos hato’o presiasaun ba família vítima sira, liuliu sira ne’ebé durante dékada barak kontinua mantein memória kona-ba sira-nia família no ema ne’ebé sira hadomi.

Tuir Falur, serimónia kulturál ne’ebé hala’o iha komemorasaun ne’e, ho partisipasaun Lia-Nain husi munisípiu sira, mós reprezenta komprumisu individuál no institusionál atu fó prioridade ba interese nasionál no interese Timor-Leste.

Nia hateten katak objetivu husi momentu ne’e mak atu hakotu definitivamente ódiu husi pasadu, deskonfiansa no dezentendimentu sira ne’ebé fahe povu to’o ohin loron.

Falur hato’o mós mensajen ba foin-sa’e Timoroan sira no organizasaun rezisténsia sira atu halibur malu, diskute no avalia beibeik prosesu dezenvolvimentu nasionál.

Nia husu ba juventude atu buka alternánsia no entendimentu, hato’o opiniaun liuhusi dalan formál no ho étika, no kontribui ho pensamentu krítiku ba dezenvolvimentu nasaun.

Falur hateten fatin komemorasaun Matebian mós lori mensajen importante ba jerasaun sira iha futuru. Obra sira ne’ebé hala’o atu dignifika Matebian, tuir nia, tenke kontinua hodi ilustra, rekupera no aumenta konsiénsia povu kona-ba identidade, reziliénsia no rezisténsia Timor-Leste, inklui liuhusi dezenvolvimentu turizmu rezisténsia.

Molok remata nia diskursu, Falur apela ba líder komunitáriu sira no povu Timor-Leste tomak atu tau matan no prezerva natureza, flora no fauna iha área Matebian.

Nia hateten durante tempu rezisténsia, ai-laran, foho no foho lulik sira fó ai-han, abrigu no hela-fatin ba gerileiru FALINTIL sira.

Tanba ne’e, área ai-laran no natureza sira ne’e tenke hetan kuidadu no valorizasaun nu’udar patrimóniu moris no beleza naturál Timor-Leste, ne’ebé sei kontinua hatutan ba jerasaun sira iha futuru.

Komemorasaun ne’e sai nu’udar momentu atu lembra sakrifísiu ema sira ne’ebé mate iha luta, hametin rekonsiliasaun no unidade nasionál, no hato’o responsabilidade ba jerasaun foun atu kontinua harii Timor-Leste iha dame, respeitu no solidariedade.

Jornalista: João Carlos /Juvinal Cabral dos Santos

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!