Kazu Jet Privadu, Ramos-Horta Kestiona Autoridade Sira Husik Indonéziu Na’in-Tolu Fila Ba Indonézia

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Imajen/Dok.Rafa.tl

Díli, 06 Jullu 2026 (RAFA.TL)- Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta deklara nia laiha koñesimentu kona-ba Jet Privadu ho tipu Cesna C700 ne’ebé atera iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Kuarta 01 fulan-Jullu 2026.

Xefe Estadu mós kestiona servisu autoridade seguransa nian hodi husik sidadaun Indonézia na’in-tolu fila hikas ba sira nia país orijen maske investigasaun seidauk remata.

Prezidente Repúblika José Ramos-Horta ba Jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál, Segunda (06/07/2026) konfirma katak la’ós nia mak fasilita Jet Privadu Cesna C700 no sidadaun Indonézia na’in-tolu ne’ebé fila hikas ba Indonézia.  Tanba ne’e, nia orienta onaloke investigasaun atu bele hatene se mak lori Prezidente Repúblika nia naran hodi fasilita sidadaun estránjeiru ho nasionalidade Indonézia nian  na’in-tolu ne’e tanba bainhira Prezidente Repúblika nia desizaun tenke bazeia ba dokumentu legal ruma, tenke bazeia ba karta ruma husi Xefe Kaza Sivil, bele mos husu Visé-Kaza Sivil.

‘’Ha’u lahatene desde loron hira liubá, ha’u nia vise Xefe Gabinete mai ha’u nia office husu prezidente  konvida ema ruma mai iha ne’e, aviaun ne’ebá tula, ha’u hatan konvidadu sé? fó lista mai ha’u haré naran, ha’u la koñese ida, buatamak sira ne’e iha Timor tiha ona, konvidadu saida maka ha’u seidauk simu tan sé. Konvidadu saída maka aviaun mai para derrepente tula sira, entaun ha’u rasik ejize, sé maka iha prezidénsia uza naran Prezidente, uza duni, ema hatete, sé maka iha ministériu seluk karik, temi naran, transporte komunikasaun, protokolu, tanba sá maka kazu ida deskonfia  hela husik aviaun liu, nusá la kaer tiha aviaun ida ne’e, ka na’in-tolu ne’e kaer iha ne’e to’o investigasaun ne’e remata. Ha’u hakfodak aviaun ne’e sira husik liu tiha ona, ha’u la halimar ho ida-ne’e, tenke iha responsabilidade criminal,’’ Xefe Estadu afirma.

Ramos-Horta tenik  dadaun ne’e investigasaun interna la’o hela, hodi nune’e relata ba iha Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), Polísia Sientifika Investigasaun Kriminal (PCIC), no mós informa ba iha Prokuradór Jerál Repúblika (PGR), hodi loke invetigasaun ruma, inklui elementu ruma iha prezidénsia ne’ebé bosok ho manobra refere tanba ne’e konsidera hanesan kazu kriminal ida tenke aprezenta ba iha Tribunál no aplika zero toleransia.

Prezidente Repúblika mós ezije atu rona klarifikasaun husi Servisu Nasionál Investigasaun (SNI), PCIC, PNTL, Admistrasaun Aeroporto Navegasaun Aérea Timor-Leste (ANTL), katak se maka autoriza aviaun jet privadu  Cesna C700 fila fali.

Ramos-Horta kontinua kestiona ba sidadaun na’in-tolu ne’ebé sai husi territóriu nasionál hodi hateten katak sidadaun na’in-tolu ne’e halo saida iha Timor, tanba saida maka derrepente aviaun ida mai ho karta, nusa la hein, mais tenke haré sé ema ruma iha prezidénsia maka ko’alia duni ka lae, ou ema inventa tanba atu atualiza aviaun ida mai, la’os  Prezidente maka autoriza, se Prezident konvidadu duni karik, klaru ida ne’e  prosesu normal, prezidénsia halo karta ida, Xefe Kasa Sivil no Vise Kasa sivil maka hakerek,  naran kompletu iha buat hotu-hotu maibé ida ne’e sira lahatene buat ida

‘’Ha’u la iha involvimentu, nem elementu ofisiál ruma iha prezidénsia, la iha, ne’e ha’u hatete ona, laiha, atu iha tenke hatudu karta ruma, dokumentu ruma  ha’u nia Xefe gabinete, Xefe Kaza Sivil, ou Vise Kaza Sivil ho autoridade Aeroportu, para hatete karta ruma,’’ Ramos-Horta deklara.

Ramos-Horta mós deskonfia katak, dalaruma sidadaun na’in-tolu ne’e husi parte seguransa iha deskonfia ruma maka sira tauk hodi bele halai sai enkuantu prosesu investigasaun lao hela.

Prezidente Repúblika koordena ona ho Servisu Nasionál Investigasaun (SNI), Prokurador Jeral Repúblika (PGR), no mós simu ona relatóriu preliminar ida, no dadaun ne’e imvestigasaun la’o hela hodi nu’une’e bele haré se maka konvida sidadaun sira ne’ebé tama iha Timor-Leste utiliza Aviaun jet Privadu ho tipu Cessna C700 tanba iha relatóriu ne’ebé nia simu katak mais ou menus ema na’in-10 maka involvidu  la’os Prezidente Repúblika,

 Jornalista: Remigia Locatelli/Editór: Vito Salvadór