Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 30 Abríl 2026 (RAFA.tl)-Relatóriu no avaliasaun ne’ebé Repórteres Sem Fronteiras (RSF), fó sai hatudu Timor-Leste aumenta pontus neen iha Índise Liberdade Imprensa Mundiál 2026, iha ne’ebé haksoit hosi klasifikasaun 39 iha tinan 2025 ba 30 iha tinan ne’e, husi nasaun 180 iha nivel mundiál ne’ebé hetan avaliasaun.

Pontuasaun jerál nasaun nian aumenta hosi 71.79 ba 75.29, ho progresu ne’ebé rejista iha indikadór lima hanesan, polítiku, ekonómiku, legál, sosiál, no seguransa.
Timor-Leste nia melloramentu iha parte hotu-hotu. Indikadór jurídiku sa’e hosi 78,51 (33.º lugar) ba 82,10 (21.º lugar), indikadór ekonómiku hosi 50,61 ba 57,35, no indikadór polítiku hosi 61,44 ba 63,64. Indikadór seguransa nian sai nafatin hanesan pontu forte nasaun nian, ho pontu 92,68, ne’ebé koloka Timor-Leste iha pozisaun 25.º iha nível mundiál iha kategoria ne’e reflete istória ida ne’ebé laiha jornalista ida maka tama iha kadeia relasionadu ho sira nia serbisu dezde restaurasaun independénsia nian.
Globalmente, RSF nota rezultadu médiu globál ne’ebé aat liu iha istória tinan 25 índise nian.
Iha nasaun no teritóriu 21 hosi 32 ne’ebé avalia iha rejiaun Ázia-Pasífiku, estadu liberdade imprensa nian klasifika hanesan “difisil” ka “grave tebes”, rejiaun ida ne’ebé represivu liu iha mundu, ho situasaun ne’ebé kontinua sai aat. Laiha nasaun ida iha rejiaun ne’ebé maka tama iha top 20 hosi índise.
Nova Zelándia, iha fatin 22.º, mantén hanesan modelu rejionál liberdade imprensa nian, maski tuun ona pozisaun neen.
Demokrasia Ázia-Pasífiku sira seluk, hanesan Taiwan (28º), Timor-Leste (30º), no Austrália (33º), hasoru dezafiu reál maibé kontinua oferese ambiente jeralmente protetivu. Sira destaka hanesan exesaun sira iha rejiaun ida ne’ebé liberdade imprensa nian hetan erozaun progresivamente.
Pozisaun Timor-Leste nian signifikativu liu tan iha kontestu ASEAN nian, organizasaun ida ne’ebé nasaun ne’e tama formalmente iha Outubru 2025.
Ho klasifikasaun 30 iha nível mundiál, Timor-Leste atraza dook hosi membru sira seluk hosi asosiasaun, iha ne’ebé imprensa hasoru restrisaun sistemátiku sira iha nasaun oioin.
Ba dala uluk iha istória tinan 25 índise nian, liu metade hosi nasaun sira iha mundu tama iha kategoria sira “difisil” ka “grave tebes”.
Pontuasaun média globál nunka ki’ik hanesan ne’e. Indikadór legál hatudu diminuisaun maka’as liu, sai aat iha liu 60% hosi estadu sira 110 hosi 180, entre 2025 no 2026, sinál klaru ida katak jornalizmu hetan kriminalizasaun maka’as iha mundu tomak.
Noruega mantén nia klasifikasaun dahuluk ba dala sanulu tuituir malu, enkuantu Eritreia okupa fatin ikus ba tinan datoluk tuituir malu.
Melloria boot liu pertense ba Síria pós-Assad, ne’ebé sa’e ba 36. Estadus Unidus tuun pozisaun hitu ba 64.º lugar, ninia rezultadu aat liu hotu.
Xina, ne’ebé hetan nafatin pozisaun 178.º, hanesan nasaun ho númeru aas hosi jornalista sira ne’ebé hetan detidu iha mundu, ho profisionál na’in 121 ne’ebé agora daudaun iha kadeia.
RSF nota ona katak ekosistema hosi mídia timoroan nian, maski iha rezultadu pozitivu sira, hasoru vulnerabilidade estruturál sira. Dependénsia hosi mídia barak ba publisidade governu nian, limitasaun viabilidade ekonómika hosi setór ne’e, no posibilidade hosi asaun legál sira ne’ebé abuzivu tuir Artigu 285 hosi Kódigu Penál kontinua sai kauza ba preokupasaun.
Jornalista: Remigia Locatelli/Editór: Vito Salvadór
Written by: RafaFM
Índise Liberdade Imprensa Mundiál 2026 Timor-Leste iha Klasifikasaun 30 husi Nasaun 180
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt