Governu Hahú Kria Konsellu Nasionál Ba Organizasaun TL Nia Prezidénsia ASEAN iha 2029

Reuniaun Konsellu Ministru iha Palásiu Governu. Imajen/Dok.Média PM

DILI, RAFA.tl – Governu liu husi Reuniaun Konsellu Ministru, Kuarta (04/02/2026),  aprova projetu Rezolusaun Governu nian ne’ebé aprezenta husi Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, no husi Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, ne’ebé kria Konsellu Nasionál ba Organizasaun Timor-Leste ninia Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029.

Iha komunikadu ofisiál ne’ebé Rafa.tl asesa husi Portál Governu, haktuir Konsellu Nasionál ne’e hanesan órgaun koordenasaun interministeriál sentrál ne’ebé responsável ba orientasaun estratéjika, planeamentu, akompañamentu, no supervizaun ba servisu preparatóriu hotu-hotu no realizasaun Prezidénsia ASEAN nian, garante artikulasaun ne’ebé efikás entre entidade governamentál kompetente sira, mekanizmu ASEAN nian, no parseiru nasionál no internasionál sira ne’ebé envolve.

Rezolusaun ne’e define estrutura governasaun organizada iha nível tolu, ne’ebé kompostu husi Konsellu Nasionál, ninia Komité Ezekutivu, no Sekretariadu Nasionál ASEAN nian, hanesan mekanizmu permanente ba koordenasaun operasionál.

Komité Ezekutivu ne’e, lidera hosi Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, liu husi dezignasaun Primeiru-Ministru, ne’ebé responsável ba jestaun operasionál no implementasaun desizaun sira Konsellu Nasionál nian.

Atu garante koordenasaun estratéjika ne’ebé efikás, prevé mós Koordenadór Setoriál na’in lima, ne’ebé relata ba Komité Ezekutivu no asume responsabilidade iha área infraestrutura no instalasaun sira, rekursu umanu no kapasitasaun institusionál, seguransa no orden públika, diplomasia no komunikasaun, nune’e mós finansas no operasaun sira, iha lideransa hosi sira nia ministériu kompetente ida-idak.

Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, halo mós aprezentasaun ida ba Konsellu Ministru kona-bá partisipasaun Timor-Leste iha Sorumutu Funsionáriu Altu ASEAN nian (Senior Officials’ Meeting), ne’ebé hala’o iha loron 27 no loron 28 fulan-Janeiru, 2026, no iha Sorumutu Ministru Negósiu Estranjeiru ASEAN nian, ne’ebé realiza iha loron 29 fulan-Janeiru tinan 2026, iha Cebu, Filipina.

Aprezentasaun ne’e foka liu ba diskusaun no desizaun prinsipál sira ne’ebé adota ona, nune’e mós medida sira tuir mai ne’ebé relevante ba Timor-Leste iha ámbitu prosesu integrasaun plena iha Asosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku, inklui preparasaun institusionál no operasionál, enkuadramentu Nasionál iha prezidénsia rotativa organizasaun nian, ne’ebé prevé ba tinan 2029, no estadu implementasaun Roteiru ba Adezaun Plena.

Ikus mai, Konsellu Ministru aprova ona doasaun ida ho dólar amerikanu millaun 5 ba Repúblika Portugeza, hafoin pasajen tempestade (anin boot akompaña ho udan) Kristin nian liu hosi teritóriu portugés, ne’ebé husik hela destruisaun/estragus iha rejiaun balu país nian, liu-liu iha zona sentrál.

Fenómenu meteorolójiku estremu sira kauza ona ema mate, ema sira ne’ebé dezlokadu, estragus maka’as ba uma sira, infraestrutura públika no ekipamentu koletivu, nune’e mós interupsaun iha fornesimentu enerjia, transporte no servisu esensiál sira seluk. Apóiu finanseiru ne’e ho objetivu atu kontribui ba esforsu resposta imediata, rekuperasaun no rekonstrusaun iha área sira ne’ebé afetadu liu.

Reportajen ekipa Rafa.tl